De Britse auteur en tv-persoonlijkheid Tony Buzan maakte de term 'mindmap' in de jaren 70 populair in zijn BBC-televisieserie Use Your Head en in zijn boeken, zoals Modern Mind Mapping for Smarter Thinking. Het concept van het visueel in kaart brengen van ideeën gaat echter veel verder terug.
Porphyrius van Tyrus, een derde-eeuwse filosoof in Griekenland en Rome, wordt gecrediteerd voor het visueel in kaart brengen van Aristoteles' Categorieën. Zijn uitvinding, de Boom van Porphyrius, bevatte geen illustraties, maar andere denkers voegden die later toe. In de 13e eeuw gebruikte de filosoof Ramon Llull ook dit type diagram, inclusief een geïllustreerde Boom van Porphyrius.
Veel beroemde denkers en vernieuwers in de geschiedenis stonden bekend om hun organische, vloeiende aantekeningen, vaak inclusief tekeningen en doodles. Onder hen vallen Leonardo da Vinci, Michelangelo, Albert Einstein, Marie Curie, Thomas Edison en Mark Twain.
In de jaren 50 werd het semantische netwerk geïntroduceerd, een theorie over hoe mensen leren en de semantische relaties tussen concepten. In de jaren 60 werd de theorie verder ontwikkeld door Allan M. Collins en M. Ross Quillian. In de jaren 70 ontwikkelden leerexperts conceptmaps, die een radiale structuur hebben maar niet rond een centraal concept zijn georganiseerd zoals mindmaps. Intussen heeft Buzan gezegd dat zijn mindmap-benadering werd geïnspireerd door de algemene semantiek van Alfred Korzybski, die populair werd gemaakt door sciencefictionschrijvers als Robert A. Heinlein en A.E. van Vogt. Buzan stelde dat mensen informatie vaak op een niet-lineaire manier in zich opnemen, niet altijd van links naar rechts en van boven naar beneden, en dat mindmaps zijn ontworpen om daarop in te spelen.
Gerelateerde concepten voor mindmaps zijn onder andere:
- Sunburst-diagram: Een cirkeldiagram met meerdere niveaus, ook wel een ringdiagram genoemd.
- Spinnendiagram: Een uitbreiding van Venn-diagrammen en Euler-diagrammen. Een spinnendiagram voegt hier punten toe die samen een spinnenvorm vormen.
- Ezelsbruggetje (mnemonic): Een hulpmiddel voor het geheugen om het leren te verbeteren. Ezelsbruggetjes kennen vele vormen, zoals acroniemen, visuele aanwijzingen en geluiden.
- Unified Modeling Language (UML)-diagram: Een diagram dat wordt gebruikt om systeemontwerpen in software engineering te visualiseren.